Inwestycje w system transportowy – metody naukowe w praktyce

Posted on

Obszar roboczy 1 kopia 4

Jednostka a system

Zajęci swoimi sprawami, często tracimy z oczu to, jak działają otaczające nas systemy i jest to całkiem naturalne. W końcu nasze osobiste postrzeganie świata jest subiektywne i nie wiemy o tym, czego nie wiemy.

Na przykład, czekamy na tramwaj numer 18, już jesteśmy spóźnieni do pracy. Nerwy sięgają zenitu, kiedy widzimy, że na przystanek przyjeżdżają kolejno dwa tramwaje numer 52 i odjeżdżają puste. Bez sensu! Kompletne marnotrawstwo! Ktoś nie przemyślał! Tymczasem nie wiemy, że kilka przystanków dalej na te dwa puste tramwaje może czekać ponad 200 osób.

Niestety dla planowania inteligentnego miasta taka perspektywa nie wystarczy, dlatego posiłkujemy się modelami naukowymi.

Obszar roboczy 7

Rozwój systemu transportowego

System transportowy może być rozumiany jako układ podsystemów (komunikacja miejska, ścieżki rowerowe, trasy dla pieszych oraz drogi dla samochodów) współdziałające ze sobą.

Obszar roboczy 11

Celem wszystkich tych elementów jest:

  • Zapewnienie dostępu do miejsc w mieście – czyli dojazd do pracy, urzędu, centrów rozrywki itp.
  • Umożliwienie Dotarcie do założonego celu w rozsądnym i przewidywalnym czasie

Mamy do czynienia z bardzo wieloma środkami transportu i każdy z nich wymaga innych działań w celu usprawnienia. Na przykład:

 Obszar roboczy 10 Samochód jest często najwygodniejszym środkiem transportu, ale też zajmuje najwięcej miejsca w czasie podróży, wymaga miejsca parkingowego i ma najgorszy wpływ na środowisko. Praktyka pokazuje, że poszerzanie dróg czy znoszenie ograniczeń prędkości ma raczej skutek odwrotny do zamierzonego i powoduje większe korki i opóźnienia.

 

Paradoksalnie usprawnienie przejazdu samochodem często wiąże się z utrudnieniami dla kierowców, jak na przykład strefa płatnego parkowania czy strefa ograniczonego ruchu. Im mniej samochodów, tym szybciej dojadą do celu.

 Obszar roboczy 9 Tramwaj zajmuje fizycznie więcej miejsca niż samochód, ale jedzie nim więcej osób, zatem w przeliczeniu na pojedynczą osobę jest zdecydowanie bardziej efektywny. Poza tym tramwaj nie szuka miejsca do parkowania, bo cały czas jest w ruchu. Niestety główne ograniczenie tramwaju jest takie, że jedzie tylko tam, gdzie są tory.

 

Usprawnienie ruchu tramwajowego może się wiązać z zakupem większych i wygodniejszych pojazdów, wdrażaniem priorytetów skracających czas jazdy, czy rozwój nowych połączeń przez rozbudowę torowisk .

 Obszar roboczy 8 Rower jest mały i zwinny, a ludzie jeżdżący rowerem są zdrowsi. Niestety rowerzysta w ruchu ulicznym jest znacznie bardziej narażony na niebezpieczeństwo niż zmotoryzowany uczestnik ruchu.  Poza tym pogoda często ma wpływ na to, czy danego dnia wsiądziemy na rower, czy nie. Dodatkowo w miastach prawdziwą plagą mogą być kradzieże rowerów.

 

Inwestycja w ruch rowerowy oznacza wyznaczanie bezpiecznych tras i to nie tylko rekreacyjnych, ale przede wszystkim prowadzących do celu. Poza tym ważne są udogodnienia związane z zabezpieczaniem i przechowywaniem roweru.

Usprawnienia dla poszczególnych środków transportu wymagają często sporych nakładów finansowych. Co więcej, musimy pamiętać, że działamy na całości systemu transportowego, a więc musimy ustalać priorytety i czasem optymalizować jeden środek transportu kosztem innego.

Na przykład, możemy uczynić miasto bardzo dostępnym dla rowerów, ale sprawić, że dojazd samochodem będzie bardzo uciążliwy. Taki stan rzeczy może faktycznie być naszym celem, ale zanim podejmiemy decyzję, powinniśmy zbadać dokładnie, jakie są potrzeby mieszkańców oraz w jakim stopniu możemy je zaspokoić.

Sposób weryfikacji kierunków rozwoju naszego systemu, jest zestawiony w dokumencie nazywanym studium wykonalności.

Studium wykonalności

Typowymi elementami studium wykonalności są:

  • Definicja projektu, czyli co chcemy usprawnić w naszym systemie transportowym.
  • Przegląd i wnioski z dokumentów strategicznych, czyli jak nasze plany wpisują się w ogólne plany miasta.
  • Analiza marketingowa, w tym badania i prognozy ruchu, czyli
    • jak podróżują mieszkańcy,
    • dokąd podróżują,
    • jak to się zmieni w przyszłości,
    • jak możemy zareagować na te zmiany,
    • każda zmiana to szok dla systemu, więc jak możemy przekonać mieszkańców, że ta zmiana jest pożyteczna i powinni ją wspierać.
  • Analiza techniczna, czyli jak zrealizować projekt w praktyce.
  • Analiza ekonomiczna i finansowa, czyli ile to będzie kosztowało i skąd na to wziąć pieniądze.
  • Analiza instytucjonalna i prawna, czyli które instytucje biorą na siebie odpowiedzialność i jakie są konsekwencje prawne naszego działania.
  • Analiza środowiskowa, czyli jaki to będzie miało wpływ na otoczenie, zwierzęta oraz ludzi.

Część z tych elementów wymaga porównania bardzo skomplikowanych parametrów, takich jak liczba mieszkańców, wybrane trasy, pory dnia i zależność od dużej liczby wydarzeń. W zbadaniu tych parametrów i wyciągnięciu wniosków pomoże nam model transportowy.

Model transportowy

Model transportowy to matematyczne odwzorowanie naszego miasta, które pozwala nam przewidzieć konsekwencje zmian, które chcemy wprowadzić. Model zawiera odwzorowanie tras transportowych, badania ankietowe mieszkańców, oraz wyniki pomiarów natężenia ruchu i potoków pasażerskich.

Obszar roboczy 12

Przeciętnie, w ciągu dnia roboczego w Krakowie realizowanych jest ok. 1,5 mln podróży

Niełatwo pozyskać dane do modelu, ale warto włożyć w to pracę, bo dzięki modelowi symulacyjnemu wiemy:

  • Skąd i dokąd ludzie jeżdżą najczęściej
  • Jaka jest faktyczna liczba ludzi na danej trasie
  • O jakich porach ludzie podróżują
  • Jak ta sytuacja może się zmienić w najbliższym czasie

Przez to możemy następnie ustalić, jakie będą następstwa wprowadzonych zmian i które działania przyniosą największe pozytywne skutki względem kosztu.

Na przykład, nasz model może pokazywać, że codziennie rano 100 tys. ludzi przejeżdża z dzielnicy A przez centrum do dzielnicy B. W najbliższych latach w dzielnicy B pojawi się więcej miejsc pracy, więc prawdopodobnie jeszcze więcej ludzi będzie się poruszać na tej trasie.

 

Dodajemy więc do modelu nową trasę, którą moglibyśmy zbudować, prowadzącą prosto z dzielnicy A do dzielnicy B, a nie przez centrum. Symulujemy działanie trasy w różnych wariantach, tj. z priorytetem nadanym ruchowi samochodowemu, rowerowemu czy komunikacji zbiorowej.

 

Model pokazuje nam, że najlepiej zadziała silna komunikacja zbiorowa i ścieżki rowerowe z ograniczeniami dla ruchu samochodowego. Co więcej, model pokazuje jak zmieni się wtedy ruch przez centrum.

 

Wyniki symulacji możemy dodać do naszego studium wykonalności.

Podsumowanie

Współczesna nauka oferuje narzędzia, które pozwalają miastom podejmować jak najlepsze decyzje w sprawie rozwoju systemu transportowego. Do takich narzędzi należą, na przykład, studium wykonalności i model symulacyjny, które pozwalają porównać wiele alternatywnych rozwiązań i wybrać to najbardziej wydajne.

Kontakt

W razie pytań, zapraszamy do kontaktu z Panem Profesorem aszarata@pk.edu.pl.